Poziom współczynnika inbredu u źrebiąt urodzonych w SKH Gładyszów w latach 1950-2004

Wstęp

Konie huculskie charakteryzują się cennymi, silnie utrwalonymi cechami, w tym: bardzo dobrą kondycją, żywym temperamentem, łagodnym charakterem, długowiecznością, doskonałym wykorzystaniem paszy i dobrym zdrowiem [1].

W małych, zamkniętych populacjach zwierząt, do jakich należą konie huculskie, znajomość współczynnika inbredu i jego ciągłe monitorowanie jest zagadnieniem ważnym zarówno z teoretycznego jak i praktycznego punktu widzenia [4].

W Polsce pierwszą państwową stadninę koni huculskich założono w 1950 roku w Jodłowniku [1, 6]. W roku 1953 konie przeniesiono do Tylicza koło Krynicy [1]. W 1958 roku stadnina została ponownie przeniesiona, tym razem do Siar koło Gorlic, wówczas najlepszego przedsiębiorstwa państwowego w tym rejonie Polski [1, 6]. W roku 1985 konie przeniesiono do gospodarstwa Gładyszów. Od restrukturyzacji w 1993 roku, kiedy to SK Siary przestała istnieć SKH Gładyszów funkcjonuje jako samodzielna jednostka [2].

W pracy przedstawiono zmiany poziomu współczynnika inbredu u źrebiąt koni huculskich urodzonych w wymienionych stadninach w latach 1950-2004.

Materiał i metody

Materiał badawczy stanowiły rodowody wszystkich (1507 sztuk) źrebiąt urodzonych w latach 1950-2004 utworzone na podstawie dokumentacji hodowlanej SKH Gładyszów i uzupełnione na podstawie następujących pozycji:

- Hackl E.: „Der Berg-Tarpan der Waldkarpathen genannt Huzul”, 1939 r.;

- Holländer M.: „Koń huculski”, 1939 r.;

- Radvan J.: „Posuzovani puvodu huculskych koni”, „Jezdectvi”, 2003 r., 3: 36-38.

Współczynnik inbredu obliczono z wzoru Quaasa-Hendersona [8] przy użyciu własnego programu napisanego w Delphi 5.0. Obliczeń dokonano na pełnych rodowodach, sięgających w niektórych miejscach nawet 13 pokoleń.

Wyniki i dyskusja

Obliczono średni współczynnik inbredu dla 1507 źrebiąt koni huculskich urodzonych w SKH Gładyszów (traktowanej łącznie ze swoimi prekursorami SK Jodłownik, SK Tylicz i SK Siary) w latach 1950 – 2004 (tabela 1).

Średni współczynnik inbredu wzrastał od wartości bliskich 0% w roku 1950, do 7,37% w roku 1995. Do roku 1958 średni współczynnik inbredu nie przekracza 1%, a w latach 1958-1982 wahał się w granicach od 1% do 3%. Dużo wyższy poziom współczynnika inbredu zanotowano tylko w roku 1975 i był związany z urodzeniem się wysokozinbredowanego źrebięcia - klacz Hetka (po Hroby V-22 od Derka po Hroby V-22 - 26,28%), co przy małej liczebności urodzonych w tym roku koni (26) znacznie zaważyło na średnim wyniku. Po raz pierwszy w roku 1970 nie odnotowano źrebiąt niezinbredowanych, a od roku 1974 sytuacja taka ma już charakter stały. Szybszy wzrost inbredu nastąpił w roku 1982.

Źrebięta o najwyższym współczynniku inbredu (28,13%) urodzone w SKH Gładyszów to klacze po Rewir od Liga po Rewir. Pierwsza z nich, urodzona w 1998 roku, padła w czasie porodu z powodu zakrztuszenia się wodami płodowymi. Druga to Lauda, urodzona w 2000 roku.

W latach 1995-2004 można zaobserwować tendencje spadkowe średniego współczynnika inbredu, którego wartość w roku 2004 wyniosła 5,70%. Miało to związek z wykorzystywaniem od roku 1996 w SKH Gładyszów rumuńskich ogierów: Hroby XXI-50, Ousor VIII-50 i Prislop IX-81, które w małym stopniu są spokrewnione z polskimi końmi.

Dotychczasowe badania prowadzone nad inbredem u koni nie wskazały wyraźnie, jaki jest jego wpływ na ich cechy użytkowe i jaki jego poziom można uznać za dopuszczalny. Zwoliński [10] twierdzi, że stosowanie w hodowli koni kojarzenia w pokrewieństwie nie poparte ostrą selekcją na wytrzymałość i zdrowie prowadzi do osłabienia płodności i osłabienia konstytucji. Za granicę dopuszczalną dla zwierząt gospodarskich uznaje się inbred na poziomie 10% [7]. Olech [7] podaje, że średni inbred u koni huculskich w 1984 roku wynosił 1,88%. Zwraca także uwagę na bardzo wysokie spokrewnienie ogierów z klaczami, i sugeruje, że w przyszłości może to spowodować szybki wzrost poziomu inbredu tej populacji. Brzeski i in. [3]obliczył średnie współczynniki inbredu dla koni znajdujących się w SKH Gładyszów w 1987 roku. Współczynnik inbredu liczono na podstawie 5-pokoleniowych rodowodów, dlatego uzyskane wyniki są nieco niższe, niż otrzymane w badaniach własnych autorki. Brzeski i in. [3] podaje, że średni współczynnik inbredu klaczy 3-letnich i starszych wyniósł 1,99%. 24 z 60 klaczy były niezinbredowane, a najwyższy współczynnik wystąpił u klaczy Hetka (Hroby V-22 – Derka po Hroby V-22) – 25%. Autorka dla tej klaczy uzyskała współczynnik inbredu równy 26,28%. Według Brzeskiego i in. u klaczy 2-letnich średni współczynnik inbredu wyniósł 2,27%, 3 z 10 były niezinbredowane. Średni inbred klaczy rocznych wyniósł 1,64%, 5 z 11 było niezinbredowane. Według badań własnych autorki w latach 1985 i 1986 nie było koni niezinbredowanych. Wspólni przodkowie musieli wystąpić w ich rodowodach głębiej, niż w piątym pokoleniu. Radomska i Rajewska [9] badały poziom współczynnika inbredu u koni arabskich w roku 1980, wyniósł on 3,14% u klaczy i 2,61% u ogierów. Jezierski [5] podaje, że w roku 1983 średni inbred dla klaczy koników polskich wynosił 6,15%, a dla ogierów 4,45%. Autor zwraca uwagę na stały wzrost współczynnika inbredu u tej rasy.

Podsumowanie

- Wartość współczynnika inbredu u koni huculskich urodzonych w SKH Gładyszów wzrasta od wartości bliskich 0% u osobników urodzonych w latach 50’tych, do 7,37% dla osobników urodzonych w roku 1995, po czym zaczyna nieco spadać do 5,70% dla osobników urodzonych w roku 2004.

- Średni współczynnik inbredu u koni huculskich nie przekroczył dotychczas dopuszczalnej granicy 10%, jednak mimo obserwowanego w ostatnich latach spadku, jest dosyć wysoki i wynosił 5,70% w roku 2004.

Bibliografia

1. Brzeski E., Górska K., Rudowski M. (1988) - Konie huculskie. PWN. Warszawa.

2. Kario W. (2003) - 10 lat działalności Stadniny Koni Huculskich Gładyszów. Hucuły, 2: 3-8.

3. Brzeski E., Jackowski M., Łuszczyński J. (1995) - Ocena wybranych cech psychicznych koni huculskich cz. II. Zesz. Nauk. AR w Krakowie, 30: 105-114.

4. Brzeski E., Kulisa M., Jackowski M.: „Inbred koni huculskich”, Zesz. Nauk. AR w Krakowie, 1987, s. 15-21.

5. Jezierski T. (1983) - Kształtowanie się hodowli krewniaczej w zamkniętej populacji koników polskich w latach 1966 - 1984. Zesz. Probl. Post. Nauk. Rol. 345: 32-37.

6. Krzemień M. P., Kario W. (1991) - Hucuły - konie połonin. Parol Company. Kraków.

7. Olech W. (1984) - Project of the breeding systems of gene pool conservation for Hucul horses population in Poland. Genetica Polonica, 25: 181-186.

8. Quaas R. (1976) - Computing the diagonal Elements and inverse of a laege numerator relationship matrix. Biometrics, 32: 949-953.

9. Radomska M., Rajewska J. (1981) - Nasilenie spokrewnienia i inbredu u koni arabskich w Polsce. Koń Polski, 3 (63): 11-12.

10. Zwoliński J. (1980) - Hodowla koni. PWRiL. Warszawa.


Tabela 1. Poziom współczynnika inbredu u źrebiąt koni huculskich urodzonych w latach 1950 – 2004 w SKH Gładyszów.

rokmin.max.śr.N
195004,30%2,15%2
19510002
195203,130,359
195300,780,0712
195407,400,8913
195503,130,8014
1956012,500,8619
195706,250,3823
1958012,503,4522
1959012,503,5222
1960014,062,1322
196103,320,4324
196207,080,8327
1963014,720,9420
1964012,501,8329
1965012,500,7223
1966012,500,6928
1967012,501,1928
196806,250,6926
196902,431,0130
19700,102,431,2224
197106,391,5520
1972014,342,5523
1973012,722,1129
19740,203,501,6619
19750,1026,285,1726
19760,153,441,8817
19770,9212,722,6425
19780,776,452,9725
19790,164,991,9217
19800,396,452,2818
19810,236,452,6424
19820,357,912,6627
19830,3210,743,7932
19841,0714,654,1134
19850,617,752,9332
19860,5418,014,0624
19870,9918,013,5434
19880,8718,013,4235
19890,6118,013,7733
19900,6118,014,2737
19911,0018,015,1541
19920,5910,934,6741
19931,4716,745,7441
19941,4716,746,4341
19951,4716,747,3730
19961,4713,436,4142
19971,1910,436,5336
19980,1328,136,5640
19990,1312,695,3740
20000,6228,135,7140
20010,6220,835,2439
20020,6220,344,9643
20030,819,905,0446
20040,8811,285,7037